Bảy Mươi Chiếc Đai MMA: Nghịch Lý Của Danh Hiệu Vô Địch Toàn Cầu

Anatoly Malykhin đứng trên sàn Bangkok với hai chiếc đai vắt chéo qua vai. Một chiếc hạng trung ONE Championship, một chiếc hạng bán nặng ONE. Cùng lúc ấy, ở Las Vegas, chiếc đai hạng nặng UFC treo trống. Ở Tokyo, đai bán nặng Rizin bỏ ngỏ. Ở Kansas City, Invicta FC có bốn hạng cân nữ không người giữ đai. Tôi ngồi trước màn hình, mở bản đồ võ đài toàn cầu, và nhận ra một nghịch lý: chưa bao giờ có nhiều nhà vô địch đến thế, và cũng chưa bao giờ danh hiệu ấy lại rẻ đến thế.

Cái gọi là "nhà vô địch" ngày nay bị băm nhỏ thành hàng chục mảnh. Cộng tất cả các hạng cân nam của năm tổ chức lớn, bạn có hơn năm mươi lăm chiếc đai. Cộng thêm các hạng nữ, con số vượt bảy mươi. Mỗi chiếc đai là một nhà vô địch. Mỗi nhà vô địch là một thương hiệu. Mỗi thương hiệu cần một câu chuyện để bán vé.

Tôi không chỉ trích việc đó. Tôi chỉ muốn nói rằng người hâm mộ đang được bán một ảo giác.

Bắt đầu từ con số cụ thể nhất. ONE Championship vận hành một hệ thống hạng cân dịch chuyển khoảng hai mươi pound so với UFC. Hạng bán nặng của ONE là 225 pound, trong khi UFC và PFL giữ chuẩn 205. Hạng trung ONE là 205, còn UFC là 185. Hạng bán trung ONE là 185, UFC là 170. Hạng nhẹ ONE là 170, UFC là 155. Cứ thế kéo xuống, mỗi bậc lệch đúng một tầng.

Điều này có nghĩa gì? Một "nhà vô địch hạng trung ONE" thực chất nặng ngang một "võ sĩ hạng bán nặng UFC". Khi bạn đọc dòng tít "vô địch hạng trung", bạn đang đọc cùng một cụm từ, nhưng hai cơ thể hoàn toàn khác nhau.

Tôi từng ngồi bàn tròn với mấy anh em phân tích, và một người đặt câu hỏi: nếu Malykhin xuống UFC đánh hạng bán nặng thì sao? Câu trả lời không đơn giản. Anh ta sẽ phải cắt thêm hai mươi pound, hoặc chấp nhận đánh ngang hạng nặng. Rào cản ấy không phải rào cản tài năng, mà là rào cản cấu trúc.

Và đây là điểm mấu chốt: rào cản ấy được thiết kế có chủ đích.

ONE Championship chọn hệ thống nặng hơn không phải vì lơ đễnh. Đó là lựa chọn thương mại và y tế. Với một thị trường châu Á - Thái Bình Dương nơi khung xương trung bình của võ sĩ lớn hơn, việc nâng chuẩn hạng cân giúp võ sĩ không phải cắt nước quá khắc nghiệt. Một võ sĩ ONE hạng trung 205 pound cắt xuống 205 dễ thở hơn nhiều so với một võ sĩ UFC hạng trung cắt xuống 185.

Đây là một quyết định chính sách sức khỏe trá hình dưới vỏ bọc thương mại. Và gần như không ai nói về nó.

Khoảnh khắc Eriksen gục ngã, tôi chợt hiểu bóng đá không cần tỉ số để chạm vào trái tim. Câu chuyện cân nặng trong MMA cũng vậy. Nó không cần một trận đấu để chứng minh sự mong manh của cơ thể người.

Nghịch lý chưa dừng ở đó.

Chuyển sang PFL. Sau khi thâu tóm Bellator, PFL sở hữu sáu hạng nam cộng một hạng nữ. Nhìn vào danh sách: Vadim Nemkov hạng nặng, Corey Anderson hạng bán nặng, van Steenis hạng trung, Thad Jean hạng bán trung, Usman Nurmagomedov hạng nhẹ, Cris Cyborg hạng lông nữ. Một bộ sưu tập đáng nể.

Nhưng nếu bạn để ý kỹ, phần lớn những cái tên này đến từ Bellator hoặc UFC. PFL không đào tạo ra họ. PFL mua họ về.

Người ta gọi tôi là kẻ phản bội, nhưng tôi chỉ đọc trước dòng chảy của lịch sử. Dòng chảy ở đây rất rõ: PFL đang xây dựng một đội hình ngôi sao hạng hai bằng cách gom nhặt tài năng từ một tổ chức đã sụp đổ. Chiến lược này có thể hiệu quả về tiếp thị. Nhưng nó đặt ra một câu hỏi chưa ai trả lời: liệu một nhà vô địch PFL có thực sự ngang tầm một nhà vô địch UFC, hay chỉ là người giỏi nhất trong số còn lại?

Tôi không có câu trả lời. Và tôi nghi ngờ không ai có.

Quay lại Invicta FC. Đây là tổ chức toàn nữ, đóng vai trò một trạm trung chuyển. Jennifer Maia, cựu ứng viên tranh đai UFC, hiện giữ đai bantamweight Invicta. Khi UFC cắt hoặc thải loại một võ sĩ nữ, Invicta hứng lấy. Đây là chức năng quan trọng nhưng ít được nói đến: nó giữ cho thị trường lao động võ thuật nữ không sụp đổ ở tầng dưới.

Nhưng Invicta có bốn trong năm hạng nữ đang trống đai. Bốn. Con số đó nói lên điều gì? Có thể là chấn thương, giải nghệ, hoặc lịch thi đấu chậm. Nguồn tin không nói rõ. Nhưng khi gần hết đai bị bỏ trống, đó là tín hiệu thương mại tiêu cực, không chỉ là khoảng trống cạnh tranh.

Giờ nói về điều mà không ai muốn nói.

Trong bất kỳ môn thể thao nào, danh hiệu chỉ có giá trị khi nó khan hiếm. Quyền anh từng có tám nhà vô địch huyền thoại, và người ta tranh cãi ai vĩ đại nhất trong nhiều thập kỷ. MMA bây giờ có hơn bảy mươi. Bạn không thể tranh cãi ai vĩ đại nhất khi có bảy mươi người đang giữ đai.

Sự phân mảnh danh hiệu đã phá hủy khả năng so sánh giữa các võ sĩ. Ngành công nghiệp này biết điều đó. Họ biết một khán giả bình thường nhìn vào dòng chữ "nhà vô địch hạng trung" sẽ không phân biệt được đâu là ONE, đâu là UFC. Họ biết sự nhầm lẫn tạo ra tranh luận, và tranh luận tạo ra lượt xem.

Mỗi hot take là một mũi tên bắn vào đêm trước của ngày mai. Nhưng hot take thật sự ở đây không phải về một võ sĩ cụ thể. Nó là về toàn bộ hệ thống.

Khoảng trống đai nằm rải rác khắp bản đồ. UFC hạng nặng trống. Rizin hạng bán nặng trống. Invicta bốn hạng nữ trống. Những khoảng trống này không ngẫu nhiên. Chúng phản ánh trạng thái chuyển tiếp của các hạng cân, và đôi khi phản ánh cả sự chậm lại trong việc ký kết trận đấu.

Với tư cách một người đã theo dõi võ đài hơn ba mươi lăm năm, tôi nhận thấy một quy luật. Khi một hạng cân bỏ trống quá lâu, nó thường có nghĩa là tổ chức đang gặp khó khăn trong việc tìm đối thủ xứng đáng, hoặc đang cố ý dàn xếp một trận đấu lớn. Không có dữ liệu về thời gian, bạn không thể phân biệt hai khả năng này.

Và đây là chỗ tôi muốn phản biện chính mình.

Có thể tất cả những lo ngại của tôi đều sai. Có thể sự phân mảnh danh hiệu thực sự tốt cho võ sĩ, vì nó cho họ nhiều cơ hội kiếm sống hơn. Một võ sĩ không đủ trình độ vô địch UFC vẫn có thể trở thành nhà vô địch PFL hoặc Rizin, và kiếm được hợp đồng tốt hơn. Đó là điều tích cực.

Có thể việc ONE nâng chuẩn hạng cân là một quyết định nhân văn đúng đắn, và tôi đang hoang tưởng khi nghĩ nó có động cơ thương mại. Có thể PFL sẽ chứng minh rằng một nhà vô địch hạng hai thực sự có thể đánh bại một nhà vô địch UFC, và chiến lược gom quân của họ sẽ thành công rực rỡ.

Có thể tôi sai. Nhưng nếu tôi sai, thì điều đó chỉ chứng minh rằng làng MMA đã trưởng thành đến mức không còn cần một nhà vô địch tuyệt đối nữa. Và đó sẽ là một sự thật thú vị hơn nhiều so với bất kỳ dự đoán nào của tôi.

Đây là điều tôi rút ra sau nhiều năm đọc võ đài như một bản đồ nhân học. Mỗi tổ chức là một đại diện văn hóa. UFC đại diện cho dòng chảy thương mại toàn cầu. ONE đại diện cho tham vọng châu Á. PFL đại diện cho chiến lược thâu tóm. Rizin đại diện cho tinh thần Nhật Bản khép kín nhưng sắc bén. Invicta đại diện cho nỗ lực giữ đất cho võ thuật nữ.

Trận đấu chỉ là nơi các dòng chảy ấy va vào nhau. Còn danh hiệu chỉ là nhãn dán trên các dòng chảy ấy.

Vậy thì câu hỏi không còn là ai là nhà vô địch thực sự, mà là chúng ta muốn làng MMA trở thành cái gì. Một nơi có một nhà vô địch duy nhất, hoặc một nơi có bảy mươi nhà vô địch cùng tồn tại?

Tôi chọn vế thứ hai. Vì một khi có bảy mươi nhà vô địch, người hâm mộ phải tự học cách phân tích, tự đọc dữ liệu, tự phân biệt đâu là hạng trung UFC và đâu là hạng trung ONE. Đó chính là điều tôi làm suốt ba mươi lăm năm qua: dạy người ta nghi ngờ sự đồng thuận một cách có hệ thống.

Còn nếu bạn vẫn muốn một câu trả lời gọn gàng cho câu hỏi ai mạnh nhất, thì nhớ điều này: người Đức không về nước, họ đã ở nhà từ lâu trước khi giải đấu bắt đầu. Và trong làng MMA, nhà vô địch thực sự có thể đã ở nhà từ lâu trước khi chiếc đai được trao.