Ba trận, hai mươi bàn, lưới sạch nguyên: Nhật Bản tiến vào tứ kết Asian Games gặp Philippines

Phút thứ sáu, trái bóng nằm trên chấm mười một mét. Một cầu thủ Nhật Bản đặt tay lên hông, hít một hơi thật dài. Khán đài vắng lặng, chỉ có tiếng gió luồn qua những dãy ghế bê tông và tiếng giày cọ lên mặt cỏ. Cô chạy đà, đặt lòng, bóng vào lưới. Tỷ số mở. Nhưng phải đến khi tiếng còi mãn cuộc vang lên, người ta mới nhận ra mình vừa chứng kiến một điều lớn hơn một bàn thắng: ba trận, hai mươi bàn, không một lần thủng lưới. Người ta gọi tôi là kẻ viết văn trên thềm cỏ. Tôi chỉ biết ghi lại nhịp thở của trái bóng trước khi nó lăn. Và nhịp thở của trái bóng Nhật Bản ở kỳ Asian Games này đều đặn đến mức khiến người ta phải im lặng. Ngày 21 tháng 9, lượt trận cuối cùng vòng bảng môn bóng đá nữ tại Asian Games lần thứ 20 đã khép lại với đội tuyển Nhật Bản. Đối thủ của họ là Đài Bắc Trung Hoa, một đội bóng được xây dựng theo cách rất khác: trong đội hình có ba cầu thủ từng mang quốc tịch Nhật Bản. Họ bước vào trận đấu này với hai chiến thắng liên tiếp, cả hai đều với cách biệt đúng một bàn. Về lý thuyết, đó là một đối thủ biết cách gây khó chịu. Nhưng lý thuyết tan chảy rất nhanh dưới sức nóng của một cỗ máy tấn công đã ghi tám bàn vào lưới Thái Lan, rồi tám bàn nữa vào lưới Việt Nam. Nhật Bản đến với trận gặp Đài Bắc Trung Hoa trong tư thế của một đội bóng không còn gì để chứng minh, ngoài việc giữ nguyên phong độ. Họ làm đúng như vậy, và làm một cách lạnh lùng. Cần nhìn vào con đường của ba đội để hiểu bức tranh. Nhật Bản hạ Thái Lan 8-0, hạ Việt Nam 8-0. Đài Bắc Trung Hoa cũng thắng Thái Lan và Việt Nam, nhưng chỉ với cách biệt một bàn mỗi trận. Nghĩa là, trước một đối thủ mà Nhật Bản nghiền nát bằng tám bàn, Đài Bắc Trung Hoa phải vật lộn đến những phút cuối. Khoảng cách ấy nói lên rất nhiều điều về thứ bậc của bóng đá nữ châu Á, và nó cũng là lời giải thích cho kết cục của lượt trận cuối. Trận đấu vòng bảng khép lại trong thế trận một chiều mà Nhật Bản đã thuộc lòng. Ngay từ những phút đầu, họ dồn ép. Phút thứ sáu, tiền đạo Kamiya Chinami đột phá và buộc hàng thủ Đài Bắc Trung Hoa phạm lỗi trong vòng cấm. Trên chấm mười một mét, tiền vệ Takarada Saori không mắc sai lầm nào, mở tỷ số 1-0. Mười ba phút sau, đến lượt cánh trái lên tiếng. Tiền vệ Nakashima Yoshino — người được đánh giá cao ở khả năng rê bóng — xộc thẳng xuống biên trái, vượt qua hậu vệ đối phương rồi tạt vào trong. Kamiya Chinami bật cao, đánh đầu, bóng găm vào lưới. 2-0. Đó là bàn thắng thứ hai của cá nhân cô trong trận, và là một bàn thắng được dựng nên từ đúng chất liệu mà ban huấn luyện Nhật Bản muốn thấy: tốc độ ở biên, sự chính xác trong vòng cấm, và một tiền đạo biết đứng đúng chỗ. Hiệp một khép lại với tỷ số 2-0. Nhưng điều đáng chú ý nằm ở phòng thay đồ. Nhật Bản thay tới bốn người trong giờ nghỉ. Với nhiều đội bóng, đó là dấu hiệu của sự bảo toàn lực lượng, của một trận đấu đã được coi là xong. Với Nhật Bản, đó là một phép thử khác: đưa những người ít được thi đấu vào sân và xem họ có giữ được nhịp độ hay không. Câu trả lời đến ở phút thứ sáu của hiệp hai. Tiền vệ Hamada Meru tung cú dứt điểm, bóng bị hậu vệ đối phương chặn lại, nhưng tiền vệ Ueno Mami đã có mặt đúng lúc để đá bồi, nâng tỷ số lên 3-0. Bàn thắng ấy mang chữ ký của sự tỉnh thức: một đội bóng lớn không chờ đợi cơ hội, họ tạo ra nó từ những tình huống tưởng như đã chết. Rồi đến phút thứ mười ba của hiệp hai, một khoảnh khắc đáng được ghi lại. Tiền đạo Ikuta Nanami — cầu thủ lần đầu ra sân ở giải đấu này, và cũng là lần đầu khoác áo đội tuyển quốc gia — nhận bóng, xoay người và tung cú sút bằng chân phải. Bóng vào lưới. 4-0. Cô gái trẻ ấy đã có bàn thắng đầu tiên trong màu áo đội tuyển, ở đúng trận đấu mà cô được trao cơ hội. Những bàn thắng như thế không làm thay đổi cục diện, nhưng chúng làm thay đổi một con người. Sau đó, Nhật Bản tiếp tục kiểm soát bóng và kết thúc trận đấu với tỷ số 4-0. Một trận đấu không có kịch tính, nhưng có đủ thứ để người ta phải suy nghĩ. Nhìn vào con số tổng thể: ba trận, hai mươi bàn thắng, không thủng lưới. Trung bình mỗi trận Nhật Bản ghi gần bảy bàn. Đó là hiệu suất của một đội bóng ở đẳng cấp hoàn toàn khác so với phần còn lại của bảng đấu. Nhưng điều thú vị hơn nằm ở cách những bàn thắng được phân bổ. Hai trận đầu, mỗi trận tám bàn, là những màn trình diễn của sự áp đảo tuyệt đối — kiểu trận đấu mà đối thủ gần như không có cơ hội chạm bóng trong vòng cấm. Trận thứ ba, con số dừng ở bốn. Không phải vì Nhật Bản yếu đi, mà vì Đài Bắc Trung Hoa — với ba cầu thủ gốc Nhật Bản trong đội hình — đã biết cách tổ chức phòng ngự tốt hơn, biết cách kéo dài thời gian, biết cách làm cho mỗi bàn thua trở nên đắt giá hơn. Sự khác biệt ấy là một tín hiệu nhỏ nhưng đáng giá: ở châu Á, đã có những đội bóng học được cách không gục ngã ngay từ hiệp một. Có một chi tiết tôi luôn để ý khi theo dõi các trận đấu như thế này: ai là người ghi bàn. Ở trận gặp Đài Bắc Trung Hoa, ba trong bốn bàn thắng đến từ những cái tên không phải trụ cột thường xuyên — Ueno vào sân từ ghế dự bị, Ikuta vào sân và lập tức ghi bàn, Kamiya lập cú đúp sau khi được đẩy lên cao hơn. Đó là thước đo chiều sâu của một đội bóng. Một đội chỉ có mười một người giỏi có thể thắng một trận. Một đội có hai mươi người giỏi mới có thể thắng một giải đấu. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của mình, tôi thấy rằng những đội bóng mạnh ở châu Á thường thắng bằng đội hình chính, nhưng thắng thuyết phục bằng đội hình phụ. Nhật Bản ở giải này đang làm đúng điều đó. Bốn sự thay đổi trong giờ nghỉ không phải là sự lơ là, mà là một tuyên bố: chúng tôi có nhiều hơn mười một phương án. Câu chuyện của Đài Bắc Trung Hoa mới là phần khiến tôi dừng lại lâu hơn. Ba cầu thủ gốc Nhật Bản trong đội hình là một hiện tượng không hề mới trong bóng đá nữ châu Á, nhưng nó nói lên một điều đáng suy nghĩ về cách các nền bóng đá nhỏ tìm đường tắt. Họ không thể đào tạo kịp, nên họ nhập khẩu. Họ không thể xây dựng một thế hệ trong mười năm, nên họ mua lại những cầu thủ đã trưởng thành ở nơi khác. Đó là một chiến lược hợp lý về mặt thể thao, và phần nào là điều kiện sống còn về mặt cạnh tranh. Điều đó giúp Đài Bắc Trung Hoa trở nên cạnh tranh hơn — họ thắng Thái Lan và Việt Nam, hai đối thủ mà lẽ ra họ có thể thua. Nhưng nó cũng lộ ra giới hạn: khi gặp chính Nhật Bản, những cầu thủ gốc Nhật Bản ấy phải đối đầu với nền bóng đá đã sinh ra họ, và khoảng cách vẫn còn đó, dù được thu hẹp. Có những thứ tiền bạc và nhập tịch có thể rút ngắn, và có những thứ chúng không bao giờ chạm tới. Tôi học cách nghe sân cỏ bằng tim, bởi vì lý trí đã nói quá nhiều lời nhàm. Và trái tim tôi nói rằng câu chuyện của Đài Bắc Trung Hoa là câu chuyện của rất nhiều đội bóng nhỏ: họ tiến bộ, nhưng tiến bộ bằng cách đi vòng qua con đường dài nhất. Con đường ấy có thể dẫn tới một trận tứ kết, nhưng hiếm khi dẫn tới một trận chung kết. Có một cách đọc khác về hai mươi bàn thắng ấy, và nó kém hào nhoáng hơn. Khi một đội thắng 8-0 hai trận liên tiếp, người ta thường ca ngợi sức mạnh của kẻ chiến thắng. Nhưng hai mươi bàn sau ba trận cũng là lời tố cáo về một châu lục có quá nhiều khoảng trống. Bóng đá nữ châu Á đang tồn tại ở hai tầng rõ rệt: một tầng gồm Nhật Bản, Triều Tiên, Hàn Quốc, Úc, Trung Quốc; và một tầng còn lại, nơi mỗi trận thắng đều phải đánh đổi bằng mồ hôi và nước mắt. Điều đáng nói là chính Nhật Bản có thể là nạn nhân của sự thống trị này. Khi những trận vòng bảng kết thúc với cách biệt tám bàn, đội bóng ấy thiếu đi những bài kiểm tra thật sự trước khi bước vào vòng loại trực tiếp. Họ bước vào tứ kết mà chưa một lần bị dồn vào thế phải rượt đuổi tỷ số, chưa một lần phải chịu đựng sức ép của một thế trận bế tắc. Và đôi khi, trong bóng đá, thứ nguy hiểm nhất lại là việc chưa bao giờ bị tổn thương. Những đội bóng quá quen với việc dẫn trước đôi khi không biết phải làm gì khi bị dẫn trước. Trọng tài cũng nằm trong câu chuyện này, theo một cách tinh tế. Ở phút thứ sáu, khi Nhật Bản được hưởng quả phạt đền, không ai ngạc nhiên. Những đội bóng lớn luôn nhận được những quyết định có lợi trước những đội bóng nhỏ — và điều đó phần lớn không đến từ âm mưu, mà từ sức ép vô hình của lịch sử, của truyền thông và của ký ức tập thể. Trọng tài cũng là con người, và con người ta thường nghiêng về phía mà họ tin là đúng đắn. Một trận đấu trên sân vắng cũng không thoát khỏi quy luật ấy, bởi sức ép không đến từ khán đài, mà từ những gì đã xảy ra trước đó rất lâu. Từ góc nhìn ấy, hai mươi bàn thắng của Nhật Bản không hoàn toàn là câu chuyện về họ. Nó là câu chuyện về cả một hệ thống bóng đá nữ châu Á vẫn đang loay hoay tìm cách thu hẹp khoảng cách. Nhật Bản ở trên đỉnh, nhưng đỉnh ấy cô đơn. Và một đỉnh cô đơn thì không tạo ra những nhà vô địch thật sự. Nhật Bản sẽ gặp Philippines ở tứ kết, ngày 25 tháng 9. Đó sẽ là một trận đấu khác về bản chất. Philippines đã tiến bộ vượt bậc trong những năm gần đây, từng góp mặt ở những sân chơi lớn và không còn là đội bóng dễ bị bắt nạt. Họ không có đẳng cấp của Nhật Bản, nhưng họ có đủ sự lì lợm để biến một trận đấu thành một cuộc chiến. Và trong một cuộc chiến, khoảng cách đẳng cấp có thể bị thu hẹp bởi một bàn thắng bất ngờ, một quả phạt cố định, một sai lầm. Với Đài Bắc Trung Hoa, hành trình tiếp tục ở vị trí nhì bảng, và đối thủ là Triều Tiên — một thử thách hoàn toàn khác, khắc nghiệt hơn nhiều. Triều Tiên là đội bóng có thể khiến bất kỳ ai phải e dè, và trận đấu ấy sẽ là phép thử thật sự cho tham vọng của Đài Bắc Trung Hoa. Trở lại với Nhật Bản. Hai mươi bàn thắng, không thủng lưới, ngôi đầu bảng. Những con số ấy đẹp, và chúng sẽ còn đẹp hơn nếu đội bóng ấy giữ được phong độ đến trận cuối cùng. Nhưng giữa những con số hoàn hảo ấy, tôi vẫn muốn tìm một khoảng lặng — khoảnh khắc Ikuta Nanami lần đầu chạm bóng ở đấu trường quốc tế, khoảnh khắc cô tung cú sút bằng chân phải và nhìn bóng đi vào lưới. Đó là thứ mà bảng tỷ số không bao giờ ghi lại được. Một pha chạm bóng là một câu thơ lỡ dở. Trái bóng lăn đi, nhưng người viết thì ở lại. Và người viết ở lại với một câu hỏi chưa có lời đáp: liệu hai mươi bàn thắng ấy là sức mạnh thật, hay chỉ là tấm gương phản chiếu sự trống trải của một châu lục? Chỉ có vòng loại trực tiếp mới trả lời được. Nhật Bản đã hoàn thành phần việc của mình ở vòng bảng. Từ đây, mỗi trận đấu sẽ là một câu hỏi khác, và mỗi câu trả lời sẽ đắt hơn rất nhiều.