Cơn giận Brizuela sau trận thua 105-108: Tây Ban Nha đang đổ lỗi trọng tài hay chính mình?

OAKA, Athens, đêm trọng tài rời sân trong tiếng la ó. Darío Brizuela bước vào khu vực phỏng vấn với khuôn mặt vẫn còn đỏ vì bực tức. Tây Ban Nha vừa thua Hy Lạp 108-105 ở trận đấu thuộc cửa sổ FIBA, một trận cầu mà họ dẫn dắt cảm xúc trong phần lớn thời gian nhưng không thể giữ được chiến thắng. Điều khiến hậu vệ mang áo Barcelona không thể im lặng không phải là lối chơi của Hy Lạp, không phải sức nóng của OAKA, mà là cách tổ trọng tài xử lý trận đấu. Đã có những thất bại khiến người ta nhìn vào bảng tỉ số và hiểu ngay vấn đề. Trận này không như vậy. 108-105 là một con số nói lên nhịp độ cao và phòng ngự lỏng lẻo từ cả hai phía, nhưng Brizuela không muốn nói về phòng ngự. Anh muốn nói về những tiếng còi. Ngay khi trận đấu kết thúc, anh đã lớn tiếng: “Công tác trọng tài tệ một cách trắng trợn. Chúng tôi biết mình đang ở đâu, biết OAKA khó chơi thế nào, nhưng có những quyết định mà chúng tôi không thể chấp nhận.” Bối cảnh của trận đấu này khiến phát ngôn của Brizuela nặng ký hơn nhiều so với một lời than vãn thông thường. Tây Ban Nha bước vào trận đấu với ba thất bại liên tiếp ở các cửa sổ FIBA. Một đội bóng từng thống trị châu Âu, từng giành huy chương vàng World Cup, giờ chỉ thắng 2 trong 5 trận gần nhất. Họ không còn là đội bóng khiến đối thủ e ngại trước khi bước vào sân. Trận đấu với Hy Lạp tại OAKA được xem là cơ hội để chấm dứt chuỗi ngày u ám, nhưng rốt cuộc họ lại rời Athens với thêm một vết nứt nữa. Brizuela không chỉ nói chung chung. Anh chỉ ra ba tình huống cụ thể. Đầu tiên là pha phạm lỗi phi thể thao của Aday Mara. Theo mô tả của hậu vệ Barcelona, video cho thấy vai của Mara chạm vào người đối phương, nhưng tổ trọng tài sau khi xem lại vẫn giữ nguyên án phạt. Brizuela nói: “Chúng tôi xem lại, ai cũng thấy đó là tiếp xúc ở vai. Vậy mà họ vẫn thổi phạm lỗi phi thể thao. Họ thậm chí không biết giải thích gì.” Tiếp theo là tình huống Dorsey phạm lỗi rõ ràng với Parra nhưng trọng tài không thổi. Với một trận đấu chỉ cách biệt 3 điểm, một pha bỏ sót kiểu đó có thể đổi chiều toàn bộ cục diện. Và thứ ba, sau trận đấu, các cầu thủ Tây Ban Nha không được ký biên bản trận đấu. Lý do được đưa ra là họ đến “muộn”. Với một thủ tục thông thường trong bóng rổ chuyên nghiệp, điều đó tạo ra một cảm giác khó hiểu, một kiểu thái độ thiếu tôn trọng từ phía ban tổ chức trận đấu. Tôi theo dõi bóng rổ châu Âu nhiều năm, tôi học được một nguyên tắc: không tin vào những lời hứa, chỉ tin vào những gì có thể đếm được. Trận đấu này có thể đếm được 213 điểm tổng cộng trong 40 phút. Đó là con số rất lớn so với mặt bằng FIBA. Điều đó cho thấy cả hai đội đều không đặt phòng ngự lên hàng đầu, hoặc trọng tài cho trận đấu trôi chảy quá mức. Nhưng đối với Tây Ban Nha, thủng lưới 108 điểm tại OAKA không thể chỉ được giải thích bằng những quyết định sai lầm của trọng tài. Hàng thủ của họ đã để Hy Lạp ghi quá nhiều điểm ở những thời điểm quyết định. Brizuela, dù giận dữ, vẫn giữ một sự tỉnh táo ở một khía cạnh. Anh thừa nhận trách nhiệm của các cầu thủ: “Chúng tôi không thể trốn tránh sự thật rằng đội bóng đã không chơi tốt mùa hè này. Trách nhiệm của những trận thua thuộc về những người có mặt trên sân, không phải huấn luyện viên. Kế hoạch của Chus rất rõ ràng”. Câu nói này cho thấy phòng thay đồ Tây Ban Nha không hề rạn nứt về mặt tinh thần giữa cầu thủ và ban huấn luyện. Nhưng nó cũng lộ ra một điều: họ đang dùng cơn giận với trọng tài để bảo vệ niềm tin nội bộ, để không phải đối diện với câu hỏi lớn hơn về sự suy thoái của nền bóng rổ Tây Ban Nha. Kể từ khi thế hệ Pau Gasol rời đi, Tây Ban Nha chưa tìm được một người kế cận thực sự đẳng cấp. Những tài năng trẻ như Aday Mara vẫn đang trong quá trình phát triển, chưa đủ sức gánh vác một đội tuyển từng được xây dựng quanh những cá tính lớn. Cửa sổ FIBA thường diễn ra vào lúc các ngôi sao đang thi đấu ở NBA hoặc EuroLeague không thể tham dự, và đó là lúc chiều sâu đội hình bị thử thách. Ba trận thua liên tiếp trong các cửa sổ như vậy là một tín hiệu rõ ràng: chiều sâu ấy không còn ở mức cần thiết. Nếu chỉ nhìn vào màu sắc của thông báo chính thức, người ta có thể nghĩ Tây Ban Nha chỉ gặp bất lợi vì trọng tài. Nhưng người viết cần nhìn bản đồ chấn thương và bản đồ phong độ, không phải bản đồ lời nói. Trận thua trước Hy Lạp không phải sự bất công hiếm hoi, mà là hệ quả của một quá trình đi xuống đã kéo dài nhiều tháng. Mỗi mùa hè im lặng của các ngôi sao, mỗi đợt tập trung với đội hình thiếu vắng trụ cột, mỗi kế hoạch y tế không bám sát cường độ thi đấu – tất cả đang cộng dồn lại. Trên sân OAKA, người ta thấy đội bóng từng vô địch thế giới không còn đủ sức giữ lợi thế trong những phút cuối. Đổ lỗi cho trọng tài là phản ứng tự nhiên, đặc biệt khi trận đấu chỉ cách biệt ba điểm và có những quyết định gây tranh cãi thật sự. Nhưng nếu Tây Ban Nha tiếp tục thua ở cửa sổ FIBA tới, cơn giận của Brizuela sẽ chỉ là một câu chuyện phụ. Vấn đề thật sự nằm trong cách nền bóng rổ nước này tái tạo thế hệ kế tiếp. Người ta không thể dựa vào tuổi tác của một huyền thoại mãi mãi. Và gọi một trận thua là bất công là cách nhanh nhất để né tránh việc nhìn lại chính mình. Brizuela gọi công tác trọng tài là “trắng trợn”. Anh có quyền bực tức. Nhưng một người làm nghề phân tích thể thao, một người đã đọc nhiều bản đồ trận đấu sai lệch, sẽ luôn nhìn vào thứ còn lại sau khi tiếng còi tắt: kết quả không thể thay đổi. Tây Ban Nha thua. Họ thua lần thứ ba liên tiếp. Họ có thể ký biên bản hay không, trọng tài có thể giải thích hay không, ba điểm trên bảng tỉ số vẫn là ba điểm của Hy Lạp. Câu hỏi đặt ra cho bóng rổ Tây Ban Nha không phải là trận này đã bị cướp đi như thế nào, mà là vì sao một đội bóng từng là chuẩn mực châu Âu lại cần những pha bóng may mắn để giành chiến thắng. Khi một đội tuyển quốc gia rơi vào tình trạng như vậy, cơn giận hướng ra ngoài thường chỉ là phao cứu sinh. Nếu không tự vấn, Tây Ban Nha sẽ còn nhiều đêm dài ở OAKA và nhiều sân đấu khác nữa. Với người viết, nguyên tắc đơn giản: tin đầu gối hơn lời hứa, tin kết quả hơn lời than vãn. Tây Ban Nha vẫn có những cá nhân tài năng, vẫn có huấn luyện viên được các cầu thủ tôn trọng, nhưng tất cả sẽ chẳng nghĩa lý gì nếu họ không tìm ra cách tạo ra thế hệ mới. Trận thua 105-108 này có thể là hồi chuông cuối cùng. Nếu không lắng nghe tiếng chuông, họ sẽ biến những lời phàn nàn về trọng tài thành một thói quen vô hại – trong khi thực tế đang tụt dốc không phanh.