Nhìn từ làng thể thao: Genshin Impact và kỳ chuyển nhượng không có hợp đồng

Đêm cuối tuần ở một quán net nhỏ trên đường Seomyeon, Busan, tôi ngồi đợi bản tin LCK khuya. Bàn bên cạnh, bốn người trẻ tranh nhau một câu hỏi mà thoạt nghe tôi tưởng là tin chuyển nhượng: để dành hay quay ngay. Họ đang nói về phiên bản 7.1 của Genshin Impact. Không có cầu thủ nào trong câu chuyện ấy, không có hợp đồng nào được đàm phán, không có điều khoản giải phóng nào được đọc lên. Nhưng cách bốn người kia cân nhắc ngân sách, thời điểm và rủi ro giống hệt cách một cổ động viên cân nhắc kỳ chuyển nhượng. Năm năm bám sân, tôi từng nghĩ mình đã nghe đủ mọi biến thể của tranh luận thể thao. Giữa những dàn máy tính xanh lè ấy, tôi nhận ra ngôn ngữ của thể thao đã bị vay mượn, và người vay không có ý định trả lại.

Genshin Impact là game nhập vai thế giới mở do HoYoverse phát triển, vận hành theo mô hình gacha: người chơi dùng tiền tệ cao cấp để thử vận may nhận nhân vật hoặc vũ khí. Mỗi phiên bản chia thành hai giai đoạn, mỗi giai đoạn kéo dài khoảng 21 ngày và có banner riêng. Theo thông báo chính thức từ HoYoverse, giai đoạn hai của phiên bản 7.0 mang trở lại hai banner tái xuất là Flins và Ineffa. Phiên bản 7.1 được cho là mở màn bằng hai nhân vật mới cùng lúc, Vesna và Vodyanitsa, trước khi giai đoạn hai quay về với các banner tái xuất. Lịch chính xác vẫn chưa được xác nhận.

Cần nói thẳng một điều ngay từ đầu: đây thuộc về một vùng khác của ngành game. Genshin Impact không có giải đấu chuyên nghiệp, không có đội tuyển, không có thị trường chuyển nhượng, không có bản vá cân bằng đối kháng. Thứ nó có là một cỗ máy doanh thu, và cỗ máy đó vận hành bằng những quy tắc đọc lên nghe rất giống cấu trúc hợp đồng.

Cơ chế trung tâm là pity. Người chơi được đảm bảo nhận một nhân vật năm sao trong tối đa 90 lần quay. Trên banner sự kiện, lần nhân vật năm sao đầu tiên có 50% cơ hội là nhân vật quảng bá và 50% là nhân vật thuộc nhóm tiêu chuẩn; nếu trượt, lần nhân vật năm sao kế tiếp chắc chắn trúng. Cơ chế pity được chia sẻ giữa các banner cùng loại. Bên cạnh đó còn có Chronicled Wish, một loại banner riêng dành cho các nhân vật cũ.

Đặt ba quy tắc ấy cạnh logic của một kỳ chuyển nhượng, tôi thấy những điểm trùng khớp đến mức khó chịu.

Điều khoản giải phóng trong bóng đá là một con số cố định: trả đủ thì đi. Còn tỷ lệ 50/50 cộng với bảo hiểm pity là một điều khoản biến phí — người trả không bao giờ biết trước mình sẽ tốn bao nhiêu cho cùng một kết quả.

Đó là điểm khác biệt cốt lõi, và cũng là chỗ tinh vi nhất của thiết kế. Một câu lạc bộ mua tiền đạo với giá 40 triệu euro thì biết chính xác chi phí. Một người chơi theo đuổi nhân vật Vesna có thể mất 90 lần quay, hoặc mất 180 lần quay nếu trượt lần đầu. Cùng một mục tiêu, hai mức giá, chênh nhau gấp đôi. Gacha không bán kết quả. Nó bán phương sai.

Thứ hai là lịch tái xuất không cố định. Có nhân vật vắng mặt hơn một năm, có nhân vật trở lại chỉ sau vài phiên bản. Với một cổ động viên, đó là cảm giác chờ đợi một cầu thủ trở lại sau chấn thương mà không ai công bố thời gian hồi phục. Sân vắng, nhưng tôi nghe rõ hơn tiếng tim của cả một cộng đồng. Trong trường hợp này, tiếng tim ấy đập theo một thanh đếm ngược không có mốc kết thúc.

Thứ ba là áp lực thanh khoản. Khi giai đoạn một của phiên bản 7.1 tung ra hai nhân vật mới cùng lúc, người chơi bị dồn vào thế phải chọn. Đây là bài toán quen thuộc của một câu lạc bộ ký hai bản hợp đồng lớn trong cùng một cửa sổ chuyển nhượng: quỹ lương chỉ có một, và mọi lựa chọn đều để lại tiếc nuối.

Thứ tư là Chronicled Wish. Nếu coi banner chính là thị trường chuyển nhượng tự do, thì Chronicled Wish đóng vai trò gần như một dạng cho mượn: nó giữ cho các nhân vật cũ vẫn tạo ra doanh thu mà không chiếm chỗ trên sân khấu chính. Cỗ máy không bao giờ thực sự nghỉ hưu. Và đây là chỗ tôi thấy một nghịch lý đáng suy nghĩ.

Trong esports, tuổi nghề của một tuyển thủ ngắn hơn cầu thủ bóng đá rất nhiều, trong khi hệ thống đào tạo trẻ và hỗ trợ hậu giải nghệ gần như bằng không. Một nhân vật trong game có thể được tái xuất vô hạn lần, năm này qua năm khác, và mỗi lần trở lại đều mang tiền về. Một tuyển thủ 24 tuổi thì chỉ có đúng một cửa sổ. Thị trường này nhớ tên nhân vật bằng một thanh đếm, còn con người thật thì bị đối xử như tài sản có thời hạn.

Vẫn về chuyện dữ liệu. Người chơi thường dùng số lần quay đã tích lũy như một thước đo nỗ lực. Quãng đường di chuyển và số lần bứt tốc được đóng gói như chỉ số nỗ lực, nhưng chạy vô hiệu cũng tạo ra số đẹp — câu chuyện ấy tôi đã gặp đủ nhiều trên sân. Một pity 60 không nói rằng bạn kiên nhẫn hay khôn ngoan. Nó chỉ nói rằng bạn đã tiêu.

Rồi đến phần ít được nói nhất. Trong chuỗi này, HoYoverse vừa là người vận hành game, vừa là người đặt ra luật gacha, vừa là kênh công bố duy nhất. Không có câu lạc bộ, không có đơn vị phát sóng, không có bên thứ ba nào đứng giữa. Mức độ tập trung quyền lực cao hơn bất kỳ giải đấu esports nào tôi từng theo dõi. Ở esports, ít nhất còn có đội, tuyển thủ, hiệp hội và đôi khi cả hội đồng trọng tài. Ở đây, người đặt luật chính là người thu tiền.

Đó cũng là lý do tôi phải nói rõ về độ tin cậy của chính những con số mình vừa nêu. Phần lớn thông tin về lịch banner sắp tới không có nguồn gốc xác minh. Chỉ một điểm tựa vào thông báo chính thức của nhà phát hành, số còn lại là suy đoán, tin đồn hoặc nội dung do máy tạo. Ngay cả tên gọi của các nhân vật và số phiên bản cũng chưa thể đối chiếu với tài liệu chính thức. Sai một âm, nhớ một đời: tên cầu thủ không chỉ là ký tự. Với nhân vật trong game, nguyên tắc ấy không hề đổi.

Và đây là điều tôi muốn nói thẳng, theo cách tôi vẫn làm mỗi khi bài viết của mình gây tranh cãi: dạng bài lịch trình không cho bạn câu trả lời nên quay hay không. Nó chỉ cho bạn biết khi nào. Phòng họp báo không bao giờ trống, chỉ là đôi khi nó đầy những nỗi niềm không thành lời. Bài viết về banner cũng vậy: rất đông người đọc, rất ít thông tin có thể kiểm chứng.

Rời quán net lúc gần sáng, tôi vẫn nghĩ về bốn người trẻ kia. Họ không cổ vũ cho ai. Không có áo đấu, không có khán đài, không có bảng tỷ số. Nhưng họ vẫn phải tiết kiệm, vẫn phải tính thời điểm, vẫn phải chịu đựng cảm giác bỏ lỡ. Khi ngôi sao mới bừng sáng, cả một thế hệ soi mình trong ánh đèn đó.

Có lẽ ngôn ngữ thể thao không hề bị vay mượn. Nó chỉ đơn giản là ngôn ngữ của bất kỳ cộng đồng nào phải chia nhau chút hy vọng ít ỏi. Và nếu vậy, thứ đáng bận tâm không phải là nên quay hay nên chờ, mà là: ai đang đứng ở phía bên kia của thanh đếm ấy?