Arsenal – Chelsea: Vòng tay an ninh vô hình và chiếc máy quét không ai thấy

Phút 67, trước khi bất kỳ cầu thủ nào kịp ghi dấu ấn, một người đàn ông mặc áo khoác thường đã trở thành nhân vật chính ở một góc khán đài. Không ai trên sân nhận ra anh ta. Chelsea đang triển khai bóng. Arsenal đang dâng cao pressing. Và giữa lúc ấy, một cổ động viên Chelsea ôm ngực, sụp xuống. Người đàn ông đặt anh nằm ngửa, lồng hai tay vào nhau, ép xuống ngực và đếm nhịp. Một cảnh sát trong khu vực an ninh kể lại rằng đó là một spotter — người chuyên đọc vị đám đông — và cú ép tim của anh ta đã giữ mạch sống cho đến khi đội ngũ y tế có mặt. Trái bóng không dừng lại, bởi trên sân, không ai để ý. Nhưng trong khán đài, cuộc sống vừa được kéo lại từ một đường tơ kẽ tóc.

Câu chuyện ấy nằm trong bức tranh hiếm hoi mà Cảnh sát Metropolitan (Met) vừa hé mở về kế hoạch an ninh cho trận derby London giữa Arsenal và Chelsea. Không có hình ảnh hàng rào dày đặc chăng kín sân. Không có đội hình cảnh sát cưỡi ngựa diễu qua trước giờ bóng lăn. Thay vào đó, người ta thấy một đội ngũ trinh sát mặc thường phục, những chiếc máy quét khuôn mặt được cài đặt âm thầm bên ngoài sân, và một phòng chỉ huy nơi mọi toa tàu điện ngầm hướng về sân đều được theo dõi từng phút.

Từ Sài Gòn xem qua màn hình nhỏ, tôi đã quen với cảm giác trận cầu lớn luôn đi kèm hình ảnh cảnh sát chống bạo động cầm khiên đứng thành hàng. Nhưng bài tường thuật từ hồ sơ Met về trận đấu này cho thấy một tiến hóa mà nhiều cổ động viên ở Việt Nam chưa nhìn thấy: lực lượng an ninh đang rời khỏi vị trí trung tâm của sân khấu để bước vào vai nhạc trưởng của những dữ liệu và dự báo.

Met bố trí 17 sĩ quan chuyên trách bóng đá (DFO) cho mỗi câu lạc bộ, cùng khoảng 20 spotter bản địa. Những người này không làm nhiệm vụ một buổi rồi về. Họ theo đội bóng qua nhiều mùa giải, biết nhóm cổ động viên nào có lịch sử đối đầu, biết đường tàu nào có thể trở thành điểm nghẽn, biết cả khuôn mặt của những người đang bị cấm đến sân. Cuộc họp trước trận của họ thường bắt đầu bằng câu hỏi đơn giản: chúng ta biết gì về nguy cơ thực sự của đêm nay? Thay vì câu hỏi: chúng ta nên đưa bao nhiêu xe đặc chủng đến.

Điều quan trọng nhất trong cách hành xử của Met là thái độ gọi tên rủi ro. Trận này được đánh giá ở mức “medium medium” — nguy cơ trung bình cho cả trật tự lẫn an toàn. Không có gì để phủ nhận. Điều khiến kế hoạch này khác biệt là hệ thống nhận diện khuôn mặt đang trong giai đoạn thử nghiệm, được tài trợ bởi khoản đầu tư nhiều triệu bảng từ Premier League. Hai khu vực quanh sân được quét, so sánh khuôn mặt người đi bộ với danh sách những người bị cấm tham dự trận đấu (FBO) và những đối tượng bị truy nã vì tội nghiêm trọng. Chiến dịch kéo dài hai giờ đồng hồ ngay trước giờ bóng lăn, khi những người có ý đồ xấu tin rằng khoảng thời gian đông đúc nhất là thời điểm an toàn nhất để đến gần sân.

Dữ liệu công bố cho thấy mùa giải trước Met đã phân loại rủi ro hơn 500 trận đấu. Chi phí cho công tác an ninh bóng đá của Met lên tới 23 triệu bảng mỗi năm, trong đó các câu lạc bộ đóng góp lại khoảng 10% thông qua dịch vụ cảnh sát đặc biệt (SPS). Điều đáng chú ý không nằm ở con số ấy. Nó nằm ở việc Arsenal đã yêu cầu một đơn vị hỗ trợ đặc biệt túc trực thường xuyên bên trong sân, trong khi 1.000 nhân viên an ninh của chính đội bóng được bố trí khắp các cửa sân. Các câu lạc bộ đang tự chi trả ngày càng nhiều cho những biện pháp giảm thiểu rủi ro: đóng đường, dựng rào chống xe lao vào đám đông, tăng cường an ninh nội bộ.

Nhìn từ bên ngoài, đó có thể là câu chuyện về chi phí. Nhưng với những ai đã nhiều năm đứng trong căn phòng đầy màn hình theo dõi, đó là câu chuyện về triết lý. Met không còn muốn xuất hiện như một lực lượng chiếm đóng. Họ đưa các DFO vào sâu trong kế hoạch sân nhà của câu lạc bộ, tuyển những spotter sống ở địa phương để phân biệt được một nhóm cổ động viên quá khích thật sự với một nhóm thanh niên chỉ đang uống bia hơi nhiều một chút. Khi một người bị cấm đến sân vẫn xuất hiện trước cổng, họ tìm gặp gia đình người đó và đề nghị họ can ngăn, thay vì ngay lập tức rút còng số 8. Với hành vi lạm dụng phụ nữ và trẻ em gái tại sân vận động, Met có một đội chuyên trách riêng, coi đó là vấn đề văn hóa chứ không dừng lại ở việc xử lý vi phạm.

Đó là một sự đảo ngược mà nếu không tiếp cận hồ sơ nội bộ, nhiều nhà quan sát sẽ khó tin. Chúng ta từng nghĩ an ninh sân cỏ là thứ dễ thấy nhất: sự hiện diện, số lượng, những hàng rào. Nhưng cách làm của Met với Arsenal – Chelsea đang dạy cho giới thể thao một bài học khác: kiểm soát hiệu quả là kiểm soát không cần phô trương. “Sân cỏ không biết nói dối. Chỉ có người ngồi trên khán đài tự lừa mình mỗi cuối tuần.” Câu nói tôi vẫn dùng trong những bài viết về mùa hè sân vắng bỗng gặp gỡ thực tế này: nguy hiểm không chỉ là hành vi bạo lực, mà còn là sự tự mãn rằng một trận derby lớn có thể không cần đến một kế hoạch thông minh.

Nhưng có một câu hỏi khiến tôi trăn trở. Khi công nghệ nhận diện khuôn mặt được triển khai âm thầm như vậy, ai sẽ bảo vệ sự riêng tư của những cổ động viên bình thường? Met trấn an rằng dữ liệu được xóa ngay sau đối chiếu. Những người hoài nghi cho rằng đây là ván cờ thử nghiệm để tiến tới giám sát sinh trắc học đại trà. Trong lúc đó, các câu lạc bộ tiếp tục trả tiền cho nhiều biện pháp mới hơn, và hệ thống an ninh bóng đá Anh trở thành một phòng thí nghiệm công khai về chính sách trật tự công cộng.

Với một người viết thể thao ở Sài Gòn, xem Arsenal và Chelsea qua màn hình không lớn hơn bàn phím, tôi chợt nghĩ về những đám đông có thật ở nơi tôi đang sống. Họ không có 17 DFO cho mỗi đội bóng, không có spotter được đào tạo bài bản, không có khoản đầu tư nhiều triệu bảng đến từ giải đấu. Nhưng họ có thứ mà Met đang cố bảo vệ: niềm tin rằng một buổi tối bóng đá là một buổi tối của cộng đồng. “Sài Gòn xem bóng bằng màn hình nhỏ, nhưng trái tim họ vẫn treo trên khán đài.”

Có một hình ảnh ám ảnh tôi sau khi đọc hồ sơ Met: vị spotter làm hô hấp nhân tạo cho cổ động viên Chelsea trong lúc trận đấu vẫn tiếp diễn. Không ai trong đám đông nhận ra mình vừa chứng kiến một màn cứu người. Trận đấu kết thúc, tỷ số được nhắc lại, bàn thắng được bàn tán. Nhưng người đàn ông ấy sẽ không bao giờ quên nhịp ép tim của mình. “Chúng ta già đi giữa những thế hệ cầu thủ, nhưng chưa bao giờ già đi giữa những trận đấu.” Cũng vậy, những người giữ trật tự trong bóng đá hiện đại không còn đứng ở rìa sân như những bức tượng. Họ đang ở giữa dòng chảy, lặng lẽ như một phần của đám đông, sẵn sàng trở thành vòng tay cứu sinh khi bóng chưa dừng lại. Và đó, với tôi, mới là trận cầu đáng ghi nhất.